อัฟกานิสถานหลังตาลีบันครองอำนาจ 5 ปี: วิกฤตสิทธิสตรีและความช่วยเหลือที่หดตัว

รายงานของ CNN ระบุว่า อัฟกานิสถานกำลังเผชิญวิกฤตสิทธิมนุษยชนและมนุษยธรรมรุนแรง หลังตาลีบันกลับมาครองอำนาจได้ 5 ปี ขณะที่ความช่วยเหลือระหว่างประเทศลดลงและผู้หญิงกับเด็กเป็นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุด อย่างไรก็ตาม ข้อมูลในบทความนี้ยังไม่ได้รับการยืนยันจากระบบตรวจสอบอิสระ

ห้าปีหลังการถอนกำลังสหรัฐฯ วิกฤตยังไม่คลี่คลาย

CNN รายงานเมื่อวันที่ 15 สิงหาคม 2026 ว่า นับจากการถอนกำลังสหรัฐฯ ออกจากกรุงคาบูลและการกลับมาครองอำนาจของตาลีบัน อัฟกานิสถานกลายเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่เผชิญวิกฤตสิทธิมนุษยชนและมนุษยธรรมรุนแรงที่สุดของโลก

รายงานระบุว่า สหรัฐฯ ใช้งบประมาณราว 2.3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐตลอดสงคราม 20 ปี แต่ความสนใจจากนานาชาติต่ออัฟกานิสถานลดลง ขณะที่ประเทศยังต้องรับมือกับความยากจน ความหิวโหย โรคที่ป้องกันได้ และวิกฤตจากภัยธรรมชาติ

CNN อ้างว่า ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมซึ่งจำเป็นต่อประชากรราว 45% ลดลงอย่างมากนับตั้งแต่ตาลีบันกลับมาปกครอง โดยสหรัฐฯ ซึ่งเคยเป็นผู้ให้ความช่วยเหลือรายใหญ่ที่สุด ไม่ได้อยู่ในกลุ่มผู้บริจาค 5 อันดับแรกอีกต่อไป

สิทธิสตรีถูกจำกัด ตั้งแต่โรงเรียนถึงพื้นที่สาธารณะ

หนึ่งในประเด็นสำคัญของรายงานคือการจำกัดสิทธิผู้หญิงและเด็กหญิง โดย CNN ระบุว่า อัฟกานิสถานเป็นประเทศเดียวในโลกที่เด็กหญิงถูกห้ามเรียนต่อหลังจบชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 UNESCO ประเมินว่า มีเด็กหญิงราว 2.4 ล้านคนที่ไม่สามารถเข้าเรียนได้

ผู้หญิงยังถูกห้ามทำงานในหลายอาชีพ ต้องปกปิดใบหน้าในที่สาธารณะ และไม่สามารถเดินทางไกลได้หากไม่มีผู้ติดตามชาย ตามข้อมูลที่ CNN นำเสนอ UN Women ระบุว่า ผู้หญิงอัฟกานิสถานครึ่งหนึ่งออกจากบ้านเพียงเดือนละ 1-2 ครั้ง และ 7 ใน 10 คนประเมินว่าสุขภาพจิตของตนเองอยู่ในระดับ “แย่” หรือ “แย่มาก”

CNN ยังรายงานถึงกฤษฎีกาที่ออกในเดือนมีนาคม ซึ่งองค์กรสิทธิมนุษยชนระบุว่าอาจเปิดช่องให้เกิดความรุนแรงในครอบครัวและทำให้การยุติชีวิตสมรสของผู้หญิงทำได้ยากขึ้น ขณะที่การยกเลิกอายุขั้นต่ำสำหรับการแต่งงานถูกเตือนว่าอาจทำให้การแต่งงานในวัยเด็กได้รับการรับรองทางกฎหมาย ข้อกล่าวหาและการประเมินเหล่านี้ควรตรวจสอบกับเอกสารทางกฎหมายและแหล่งข้อมูลอิสระเพิ่มเติม

เด็กและองค์กรช่วยเหลือเผชิญผลกระทบจากงบประมาณที่ลดลง

การลดความช่วยเหลือเกิดขึ้นพร้อมกับวิกฤตอาหาร CNN อ้างรายงานของ Save the Children ว่า เด็กอัฟกานิสถาน 1 ใน 10 คนอยู่ในภาวะทุพโภชนาการเฉียบพลัน และภาวะผอมแห้งรุนแรงซึ่งเป็นรูปแบบทุพโภชนาการที่อันตรายถึงชีวิตกำลังเพิ่มขึ้น

UNICEF คาดว่า เด็กมากกว่า 11 ล้านคนจะต้องการความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมในปี 2026 ขณะที่สถานพยาบาลเกือบ 600 แห่งปิดให้บริการจากการขาดเงินทุน ตามข้อมูลที่ CNN อ้าง นอกจากนี้ รายงานยังระบุว่า เงินทุนด้านมนุษยธรรมโดยรวมของอัฟกานิสถานลดลงเกือบ 70% เมื่อเทียบกับปี 2022

UN Women ประเมินว่า ผู้หญิงและเด็กหญิงมากกว่า 10.7 ล้านคนพึ่งพาความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม และมากกว่าครึ่งหนึ่งขององค์กรที่ผู้หญิงเป็นผู้นำซึ่งถูกสำรวจโดยหน่วยงานดังกล่าวคาดว่าอาจต้องปิดหรือระงับการดำเนินงานภายในหนึ่งปี

เศรษฐกิจอ่อนแอ แม้การปลูกฝิ่นลดลงอย่างมาก

ก่อนปี 2021 เงินช่วยเหลือจากต่างประเทศเป็นแหล่งเงินทุนราวสามในสี่ของรายจ่ายภาครัฐอัฟกานิสถาน แต่เงินดังกล่าวหายไปเป็นส่วนใหญ่ และเงินสำรองของธนาคารกลางมูลค่าหลายพันล้านดอลลาร์ยังถูกสหรัฐฯ และพันธมิตรอายัดไว้ โดยเชื่อมโยงกับประเด็นด้านสิทธิมนุษยชนและการปกครองของตาลีบัน

ในอีกด้านหนึ่ง CNN ระบุว่า การปลูกฝิ่นลดลงประมาณ 95% หลังตาลีบันประกาศห้ามในปี 2022 โดย UNODC และผู้เชี่ยวชาญบางส่วนมองว่าเป็นหนึ่งในการลดลงของการผลิตยาเสพติดผิดกฎหมายที่รวดเร็วที่สุดในประวัติศาสตร์สมัยใหม่

อย่างไรก็ตาม การห้ามดังกล่าวทำลายแหล่งรายได้สำคัญของครัวเรือนชนบท โดยยังไม่มีอาชีพทดแทนเพียงพอ และสหประชาชาติเตือนว่า การลักลอบผลิตและค้ายาสังเคราะห์ เช่น เมทแอมเฟตามีน อาจกลายเป็นปัญหาใหม่

ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศและความเสี่ยงด้านความมั่นคง

CNN รายงานว่า อัฟกานิสถานภายใต้ตาลีบันยังไม่กลายเป็นรัฐล้มเหลวเต็มรูปแบบตามที่นักวิเคราะห์บางส่วนเคยกังวล และยังไม่กลายเป็นแหล่งก่อการร้ายขนาดใหญ่ตามความหวาดกลัวในปี 2021 แต่สถาบันรัฐที่อ่อนแอและความยากจนที่รุนแรงขึ้นทำให้บางพื้นที่ยังมีปัญหาความไร้กฎหมาย

กลุ่ม ISIS-K และ al-Qaeda ยังคงเคลื่อนไหวอยู่ ตามรายงานดังกล่าว ขณะเดียวกัน รัสเซียรับรองรัฐบาลตาลีบันอย่างเป็นทางการในปี 2025 ส่วนจีนแต่งตั้งเอกอัครราชทูตประจำรัฐบาลตาลีบันในเดือนธันวาคม 2023 และขยายความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจ โดยบริษัทจีนเข้าไปมีบทบาทในภาคน้ำมัน ทองแดง และลิเทียม

ภาพรวมจาก CNN คือ การกลับมาของตาลีบันไม่ได้ทำให้ปัญหาที่เกิดขึ้นในช่วงสงคราม 20 ปีสิ้นสุดลง แต่เปลี่ยนรูปแบบของวิกฤตไปสู่การกีดกันทางสังคม เศรษฐกิจที่พึ่งพาความช่วยเหลือ และข้อจำกัดต่อผู้หญิงกับเด็กหญิง ข้อสรุปดังกล่าวยังควรพิจารณาร่วมกับข้อมูลล่าสุดจากสหประชาชาติและหน่วยงานด้านสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวข้อง

สิ่งที่ควรรู้

ผู้อ่านที่ติดตามการเมืองโลก สิทธิมนุษยชน วิกฤตผู้ลี้ภัย และสถานการณ์อัฟกานิสถานหลังการกลับมาของตาลีบัน